Khám Dị ứng – Miễn dịch: Khi nào cần đi khám và những điều cần biết 

Dị ứng và các rối loạn miễn dịch ngày càng phổ biến, có thể gây ra nhiều triệu chứng khó chịu như nổi mề đay, viêm mũi dị ứng, hen suyễn hay các phản ứng quá mẫn nghiêm trọng. Tuy nhiên, không ít người vẫn chủ quan hoặc nhầm lẫn các biểu hiện này với bệnh lý thông thường, dẫn đến việc điều trị kéo dài và dễ tái phát. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp những thông tin cần thiết về bệnh lý dị ứng – miễn dịch, từ nguyên nhân, triệu chứng đến phương pháp chẩn đoán và điều trị hiện nay. 

Các phản ứng dị ứng ngoài da có thể biểu hiện bằng ngứa, ban đỏ, mề đay hoặc viêm da kéo dài. 

Mục lục

• 1. Tổng quan về hệ miễn dịch và phản ứng dị ứng
• 2. Phân loại các phản ứng dị ứng - miễn dịch
• 3. Các bệnh lý dị ứng – miễn dịch thường gặp
• 4. Nguyên nhân và triệu chứng dị ứng – miễn dịch
• 5. Khi nào cần khám dị ứng – miễn dịch?
• 6. Chẩn đoán trong miễn dịch lâm sàng
• 7. Phương pháp điều trị dị ứng miễn dịch 

1. Tổng quan về hệ miễn dịch và phản ứng dị ứng

Trong cơ thể, hệ miễn dịch là một hệ thống quan trọng, có nhiệm vụ bảo vệ con người trước sự tấn công của các tác nhân gây bệnh từ môi trường bên ngoài. Trong khi đó, phản ứng dị ứng là tình trạng hệ miễn dịch phản ứng quá mức đối với những tác nhân bên ngoài. Cụ thể như sau:

• Hệ miễn dịch: Là “hàng rào bảo vệ” tự nhiên của cơ thể. Hệ thống này bao gồm nhiều cơ quan, tế bào và protein miễn dịch phối hợp với nhau để thực hiện nhiệm vụ nhận diện và tiêu diệt các tác nhân gây hại như virus, vi khuẩn và ký sinh trùng. Khi hoạt động bình thường, hệ miễn dịch sẽ giúp cơ thể duy trì trạng thái khỏe mạnh và ổn định.

• Dị ứng: Là tình trạng hệ miễn dịch phản ứng khi tiếp xúc với các tác nhân bên ngoài (gọi là dị nguyên) như phấn hoa, thực phẩm, lông động vật… Những yếu tố này thường vô hại với người bình thường nhưng lại gây phản ứng bất thường ở người có cơ địa dị ứng. Biểu hiện thường gặp khi dị ứng có thể là hắt hơi, sổ mũi, nổi mẩn ngứa, phát ban,…

• Bệnh tự miễn: Xảy ra khi hệ miễn dịch bị rối loạn, mất khả năng phân biệt giữa tế bào khỏe mạnh và tác nhân gây bệnh, từ đó tấn công chính các cơ quan trong cơ thể, gây ra nhiều bệnh lý mạn tính. Dù có cơ chế khác nhau nhưng dị ứng và bệnh tự miễn đều liên quan đến sự rối loạn trong hoạt động của hệ miễn dịch.

2. Phân loại các phản ứng dị ứng - miễn dịch

Các nhà miễn dịch học đã xây dựng hệ thống phân loại Gell and Coombs classification, chia các phản ứng quá mẫn (dị ứng) thành 4 nhóm chính dựa theo cơ chế miễn dịch tham gia như sau:

• Loại I – Quá mẫn nhanh: Xảy ra nhanh chóng sau khi tiếp xúc với dị nguyên, liên quan đến kháng thể IgE và sự giải phóng histamine từ tế bào mast. Ví dụ: sốc phản vệ, hen, mày đay (mề đay), phù mạch.

• Loại II – Gây độc tế bào: Xảy ra khi kháng thể gắn vào bề mặt tế bào, dẫn đến phá hủy tế bào đó. Ví dụ: Thiếu máu tan máu, giảm tiểu cầu tự miễn sau truyền máu.

• Loại III – Phức hợp miễn dịch: Do sự lắng đọng của phức hợp kháng nguyên – kháng thể trong mô hoặc mạch máu, gây phản ứng viêm. Ví dụ: Lupus ban đỏ hệ thống (SLE), viêm khớp dạng thấp.

• Loại IV – Quá mẫn muộn: Xảy ra chậm (sau 24–72 giờ), do tế bào T trung gian và không liên quan đến kháng thể. Ví dụ: Viêm da tiếp xúc dị ứng, hồng ban cố địnhđinh nhiễm sắc.

3. Các bệnh lý dị ứng – miễn dịch thường gặp

Khi hệ miễn dịch hoạt động bất thường, cơ thể sẽ xuất hiện nhiều bệnh lý khác nhau. Dưới đây là các bệnh lý dị ứng – miễn dịch thường gặp: 

Bệnh dị ứng

Các bệnh dị ứng phổ biến gồm:

• Dị ứng đường hô hấp: Viêm mũi dị ứng, hen phế quản, viêm xoang dị ứng.

• Dị ứng da liễu: Mề đay, phù mạch, viêm da cơ địa (chàm), viêm da tiếp xúc.

• Các dạng dị ứng khác: Dị ứng thực phẩm (trứng, hải sản, đậu phộng, các loại hạt), dị ứng thuốc, dị ứng nọc côn trùng, dị ứng latex có trong nhiều sản phẩm như găng tay y tế, bóng bay hoặc các vật dụng cao su.

Các biểu hiện như hắt hơi, nghẹt mũi, chảy nước mũi có thể là dấu hiệu của bệnh lý dị ứng đường hô hấp.

Bệnh tự miễn và rối loạn miễn dịch

Bệnh tự miễn xảy ra khi hệ miễn dịch nhận diện nhầm các tế bào khỏe mạnh của cơ thể là tác nhân gây hại và tiến hành tấn công chúng. Các bệnh phổ biến gồm:

• Lupus ban đỏ hệ thống.

• Xơ cứng bì.

• Viêm đa cơ.

• Viêm khớp dạng thấp.

• Viêm gan tự miễn.

• Bệnh mô liên kết hỗn hợp.

4. Nguyên nhân và triệu chứng dị ứng – miễn dịch

Các bệnh lý dị ứng – miễn dịch có thể xuất phát từ nhiều yếu tố khác nhau, đồng thời biểu hiện đa dạng ở nhiều cơ quan trong cơ thể.

Nguyên nhân gây dị ứng - miễn dịch 

Một số yếu tố dưới đây được cho là có liên quan đến sự hình thành và phát triển của các bệnh lý dị ứng – miễn dịch: 

• Yếu tố di truyền: Có tính chất gia đình, liên quan đến gen và các yếu tố miễn dịch (HLA). Người có cha mẹ hoặc anh chị em mắc bệnh dị ứng, tự miễn thường có nguy cơ mắc bệnh cao hơn những người khác.

• Môi trường: Ô nhiễm không khí, biến đổi khí hậu, tiếp xúc kéo dài với dị nguyên (bụi, phấn hoa, hóa chất…).

• Giả thuyết vệ sinh: Môi trường sống quá sạch hoặc việc sử dụng kháng sinh sớm, kéo dài có thể làm thay đổi đáp ứng miễn dịch, làm tăng nguy cơ dị ứng.

Các tác nhân trong môi trường sống có thể kích hoạt phản ứng dị ứng ở người có cơ địa nhạy cảm.

Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết dị ứng - miễn dịch

Các bệnh lý dị ứng – miễn dịch có thể gây ra nhiều triệu chứng khác nhau tùy theo cơ quan bị ảnh hưởng, điển hình như: 

• Đường hô hấp: Hắt hơi, chảy mũi, nghẹt mũi, ho, khò khè, khó thở.

• Ngoài da: Ngứa, nổi ban đỏ, sẩn phù (mề đay), sưng môi hoặc mí mắt (phù mạch).

• Toàn thân (liên quan bệnh tự miễn): Mệt mỏi kéo dài, sốt tái phát, đau mỏi cơ khớp, tê bì tay chân.

• Dấu hiệu nguy hiểm cần lưu ý, sốc phản vệ: Biểu hiện như tụt huyết áp, khó thở, thở rít, chóng mặt hoặc ngất.

5. Khi nào cần khám dị ứng – miễn dịch?

Không phải mọi triệu chứng dị ứng đều cần can thiệp ngay, tuy nhiên trong một số trường hợp, việc thăm khám chuyên khoa là cần thiết để xác định nguyên nhân và điều trị hiệu quả. Bạn nên đi khám dị ứng – miễn dịch khi:

• Dị ứng tái phát nhiều lần: Các triệu chứng như nổi mề đay, viêm mũi dị ứng, ngứa da… xuất hiện lặp lại nhiều lần, không có dấu hiệu hết dứt điểm.

• Triệu chứng kéo dài, ảnh hưởng sinh hoạt: Gây khó chịu, mất ngủ, giảm chất lượng cuộc sống.

• Không xác định được nguyên nhân: Không rõ dị nguyên gây kích ứng (thức ăn, thuốc, môi trường…).

• Có tiền sử phản ứng dị ứng nặng: Từng bị phản ứng nghiêm trọng như khó thở, tụt huyết áp hoặc phải cấp cứu.

6. Chẩn đoán trong miễn dịch lâm sàng

Để xác định chính xác nguyên nhân dị ứng hoặc rối loạn miễn dịch, bác sĩ có thể chỉ định nhiều phương pháp chẩn đoán khác nhau tùy theo tình trạng của từng người bệnh. Việc chẩn đoán trong miễn dịch lâm sàng sẽ được thực hiện kết hợp các phương pháp sau:

• Khai thác bệnh sử: Đây là bước quan trọng giúp bác sĩ đánh giá tần suất xuất hiện triệu chứng, thời điểm khởi phát và các yếu tố nghi ngờ gây dị ứng.

• Xét nghiệm da: Bao gồm test lẩy da (prick test), test nội bì hoặc test áp da nhằm xác định dị nguyên gây phản ứng.

• Xét nghiệm máu: Định lượng IgE toàn phần, IgE đặc hiệu với từng dị nguyên hoặc kiểm tra công thức máu (đặc biệt là bạch cầu ái toan).

• Test kích thích: Thử thách với thực phẩm hoặc thuốc dưới sự theo dõi chặt chẽ của nhân viên y tế để đánh giá phản ứng dị ứng.

Xét nghiệm máu hỗ trợ phát hiện các dấu ấn miễn dịch, góp phần chẩn đoán và theo dõi hiệu quả điều trị bệnh.

Hiện nay, việc điều trị dị ứng – miễn dịch không chỉ dựa vào triệu chứng lâm sàng mà còn kết hợp các hệ thống xét nghiệm chuyên sâu nhằm xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh. 

Tại Bệnh viện Đa khoa Việt Mỹ, người bệnh được hỗ trợ chẩn đoán với Hệ thống Miễn dịch thế hệ mới Roche & Beckman Coulter, giúp tăng độ chính xác trong các xét nghiệm miễn dịch, hỗ trợ phát hiện dị nguyên và theo dõi hiệu quả điều trị.

7. Phương pháp điều trị dị ứng miễn dịch 

Tùy theo nguyên nhân và mức độ bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị dị ứng miễn dịch phù hợp nhằm kiểm soát triệu chứng, hạn chế tái phát và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Dưới đây là các phương pháp phổ biến:

• Kiểm soát môi trường và tránh dị nguyên: Phương pháp giúp loại bỏ hoặc tránh tiếp xúc với dị nguyên là biện pháp tiên quyết. Một số biện pháp được áp dụng như vệ sinh nhà cửa thường xuyên để giảm bụi nhà và mạt bụi, Hạn chế tiếp xúc với phấn hoa trong mùa dị ứng, tránh nuôi hoặc tiếp xúc với động vật nếu dị ứng lông thú, loại bỏ nấm mốc trong môi trường sống…

• Điều trị nội khoa: Bác sĩ sẽ tiến hành điều trị nội khoa bằng các phương pháp sau:

• Thuốc kháng Histamin H1: Giúp ngăn chặn tác động của histamin lên cơ thể, từ đó làm giảm các triệu chứng dị ứng. Hiện kháng Histamin có hai nhóm chính là: Thế hệ 1 và thế hệ 2. Các kháng histamin thế hệ mới ít gây ngủ hơn.

• Corticosteroid: Giúp giảm viêm và kiểm soát các phản ứng dị ứng trong cơ thể. Thuốc có thể được sử dụng dưới nhiều dạng như xịt mũi, hít, bôi ngoài da hoặc uống tùy theo tình trạng bệnh và chỉ định của bác sĩ.

• Thuốc ổn định tế bào Mast: Giúp ngăn chặn quá trình giải phóng các chất gây dị ứng, hạn chế các triệu chứng dị ứng tái phát. Nhóm thuốc này thường được sử dụng trong điều trị viêm mũi dị ứng và hen phế quản.

• Thuốc kháng IgE (Thuốc sinh học): Giúp ức chế hoạt động của IgE – một kháng thể đóng vai trò quan trọng trong phản ứng dị ứng. Thuốc thường được chỉ định cho các trường hợp dị ứng nặng hoặc mạn tính như hen phế quản nặng và mề đay mạn tính. 

• Liệu pháp miễn dịch (Giải mẫn cảm): Là phương pháp được thực hiện bằng cách đưa một lượng nhỏ dị nguyên vào cơ thể và tăng  liều dần để tạo sự dung nạp. Hai hình thức phổ biến được áp dụng là tiêm dưới da hoặc ngậm dưới lưỡi.

• Điều trị cấp cứu sốc phản vệ: Bác sĩ sẽ sử dụng Epinephrine (Adrenaline) ngay lập tức khi có dấu hiệu sốc phản vệ để làm tăng khả năng cứu sống người bệnh và giảm nguy cơ biến chứng..

• Kết hợp Đông - Tây y: Bác sĩ có thể kết hợp các biện pháp hỗ trợ từ y học cổ truyền nhằm nâng cao thể trạng và cải thiện sức khỏe tổng thể. Một số phương pháp như sử dụng thảo dược, châm cứu để nâng cao thể trạng và giảm tác dụng phụ của thuốc tân dược.

Các bệnh lý dị ứng – miễn dịch nếu không được phát hiện và kiểm soát đúng cách có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống, thậm chí gây ra những phản ứng nguy hiểm. Vì vậy, khi xuất hiện các triệu chứng kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc nghi ngờ cơ thể có phản ứng dị ứng bất thường, người bệnh nên chủ động thăm khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Tại Bệnh viện Đa khoa Việt Mỹ, chuyên khoa dị ứng – miễn dịch được chú trọng đầu tư với đội ngũ bác sĩ chuyên môn, quy trình thăm khám bài bản cùng hệ thống xét nghiệm hiện đại, hỗ trợ chẩn đoán chính xác nhiều bệnh lý dị ứng và rối loạn miễn dịch. Bên cạnh đó, cơ sở vật chất khang trang cùng quy trình thăm khám rõ ràng cũng giúp người bệnh an tâm hơn trong quá trình điều trị và theo dõi sức khỏe.

Để được tư vấn và hỗ trợ, người bệnh có thể liên hệ Bệnh viện Đa khoa Việt Mỹ qua hotline  1800 0027 hoặc đến trực tiếp tại 655 – 657 – 659 Lạc Long Quân, Phường Bảy Hiền, TP.HCM.