Phụ nữ bị lạc nội mạc tử cung có làm IVF được không?

Theo WHO lạc nội mạc tử cung ảnh hưởng đến khoảng 10% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản trên toàn thế giới, tương đương 190 triệu người. Bệnh không chỉ gây đau bụng kinh, đau vùng chậu kéo dài hoặc rong kinh mà còn có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng sinh sản. Vậy lạc nội mạc tử cung có làm IVF được không? Trong bài viết sau, Bệnh viện Đa khoa Việt Mỹ sẽ chia sẻ thông tin chi tiết về khả năng thực hiện IVF, tỷ lệ thành công và những lưu ý quan trọng trong quá trình điều trị.

Mục lục

• Lạc nội mạc tử cung cản trở quá trình thụ thai tự nhiên như thế nào?
• 1. Giảm chất lượng trứng và dự trữ buồng trứng (AMH)
• 2. Gây tắc nghẽn cơ học
• 3. Môi trường viêm ảnh hưởng đến thụ tinh và làm tổ
• Lạc nội mạc tử cung có làm IVF được không?
• Tỷ lệ thành công của IVF ở bệnh nhân lạc nội mạc tử cung bao nhiêu?
• Nên phẫu thuật lạc nội mạc tử cung trước hay làm IVF trước?
• 1. Rủi ro giảm dự trữ buồng trứng nếu phẫu thuật trước
• 2. Các trường hợp bác sĩ chỉ định bắt buộc mổ trước
• 3. Chiến lược gom phôi trước khi mổ
• Điểm khác biệt trong phác đồ tiến hành IVF khi bị lạc nội mạc tử cung
• 1. Cá thể hóa phác đồ kích thích buồng trứng
• 2. Kỹ thuật chọc hút trứng đòi hỏi kinh nghiệm cao
• 3. Chuẩn bị niêm mạc và lựa chọn thời điểm chuyển phôi
• Hướng dẫn chăm sóc cho bệnh nhân lạc nội mạc chuẩn bị làm IVF
• 1. Chế độ dinh dưỡng kháng viêm
• 2. Bổ sung dưỡng chất hỗ trợ chất lượng nang noãn
• 3. Vận động thể chất
• 4. Quản lý căng thẳng

Lạc nội mạc tử cung cản trở quá trình thụ thai tự nhiên như thế nào?

Lạc nội mạc tử cung không đồng nghĩa với vô sinh, nhưng bệnh có thể ảnh hưởng đến nhiều giai đoạn của quá trình thụ thai tự nhiên. Ước tính khoảng 60 - 70% phụ nữ mắc bệnh vẫn có thể mang thai tự nhiên (1). Tuy nhiên, khi tổn thương tiến triển, cơ hội thụ thai có thể giảm do ba tác động chính:

1. Giảm chất lượng trứng và dự trữ buồng trứng (AMH)

U lạc nội mạc buồng trứng có thể ảnh hưởng đến mô buồng trứng lành xung quanh. Tình trạng viêm và stress oxy hóa kéo dài có thể làm thay đổi môi trường nang noãn, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển và trưởng thành của noãn.

Phụ nữ có lạc nội mạc buồng trứng thường được ghi nhận có chỉ số AMH và số nang noãn thứ cấp (AFC) thấp hơn, phản ánh dự trữ buồng trứng suy giảm. Tuy nhiên, AMH chủ yếu cho biết số lượng nang noãn còn lại, không trực tiếp phản ánh chất lượng trứng. Tuổi vẫn là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng noãn và khả năng tạo phôi.

2. Gây tắc nghẽn cơ học

Viêm mạn tính do lạc nội mạc tử cung có thể hình thành mô xơ và các dải dính trong vùng chậu. Các tổn thương này làm thay đổi vị trí của buồng trứng, vòi trứng, thậm chí gây gập hoặc tắc vòi trứng. 

Khi cấu trúc giải phẫu vùng chậu bị thay đổi, quá trình noãn di chuyển vào vòi trứng và gặp tinh trùng để thụ tinh có thể bị cản trở. Đồng thời, lạc nội mạc tử cung còn có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận phôi của niêm mạc tử cung, khiến phôi khó bám và làm tổ hơn.

3. Môi trường viêm ảnh hưởng đến thụ tinh và làm tổ

Các tổn thương lạc nội mạc có thể làm tăng cytokine gây viêm, prostaglandin và các chất liên quan đến stress oxy hóa trong dịch vùng chậu và dịch nang noãn. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến khả năng vận động của tinh trùng, quá trình trưởng thành của noãn và sự phát triển sớm của phôi.

Tình trạng viêm cũng có thể làm giảm khả năng tiếp nhận của nội mạc tử cung, từ đó gây bất lợi cho quá trình làm tổ. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng khác nhau ở mỗi người và không phải phụ nữ mắc lạc nội mạc tử cung đều gặp khó khăn khi mang thai.

Lạc nội mạc tử cung có thể cản trở thụ thai do ảnh hưởng đến buồng trứng, vòi trứng và khả năng làm tổ của phôi

Lạc nội mạc tử cung có làm IVF được không?

Phụ nữ bị lạc nội mạc tử cung vẫn có thể thực hiện IVF để tăng cơ hội mang thai. Thụ tinh trong ống nghiệm đặc biệt hữu ích khi bệnh gây tắc vòi trứng, dính vùng chậu hoặc ảnh hưởng đến dự trữ và chất lượng noãn. (2)

Trong IVF, noãn được chọc hút trực tiếp từ buồng trứng, sau đó thụ tinh với tinh trùng và nuôi cấy phôi trong phòng lab. Do không phụ thuộc vào quá trình noãn di chuyển qua vòi trứng, phương pháp này có thể vượt qua rào cản do vòi trứng bị tắc hoặc biến dạng. Đồng thời, phôi được theo dõi và đánh giá trước khi lựa chọn phôi phù hợp để chuyển vào buồng tử cung.

Phác đồ IVF ở người mắc lạc nội mạc tử cung cần được cá thể hóa dựa trên tuổi, mức độ tổn thương, dự trữ buồng trứng và tiền sử điều trị. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị nội khoa hoặc phẫu thuật trước IVF. Với lạc nội mạc buồng trứng, phác đồ kích thích buồng trứng, kế hoạch tạo và trữ phôi cũng như thời điểm chuyển phôi cần được lựa chọn phù hợp nhằm hạn chế ảnh hưởng đến dự trữ buồng trứng và tối ưu cơ hội mang thai.

Phụ nữ bị lạc nội mạc tử cung vẫn có thể thực hiện IVF để tăng cơ hội mang thai

Tỷ lệ thành công của IVF ở bệnh nhân lạc nội mạc tử cung bao nhiêu?

Tỷ lệ thành công của IVF ở bệnh nhân lạc nội mạc tử cung có thể khác nhau đáng kể giữa từng trường hợp, tùy tuổi, mức độ bệnh, dự trữ buồng trứng và đáp ứng với điều trị. 

Các nghiên cứu hiện cho kết quả chưa hoàn toàn thống nhất. Một nghiên cứu năm 2021 trên 330 phụ nữ mắc lạc nội mạc tử cung kèm thất bại làm tổ tái diễn ghi nhận tỷ lệ sinh sống tích lũy là 27,7% ở nhóm chưa điều trị, so với 43,6% ở nhóm điều trị sớm và 46,3% ở nhóm điều trị muộn. Tuy nhiên, đây là nhóm bệnh nhân đặc thù nên những con số này không thể xem là tỷ lệ thành công chung của IVF ở tất cả phụ nữ mắc bệnh.

Mức độ và thể bệnh cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả IVF. Lạc nội mạc tử cung tiến triển hoặc thâm nhiễm sâu thường đi kèm tổn thương giải phẫu phức tạp hơn, trong khi u lạc nội mạc buồng trứng có thể ảnh hưởng đến dự trữ buồng trứng và số lượng noãn thu được. Do đó, bác sĩ cần đánh giá toàn diện tuổi, AMH, AFC, tiền sử phẫu thuật và chất lượng phôi để ước tính cơ hội thành công và lựa chọn phác đồ phù hợp cho từng người bệnh.

Nên phẫu thuật lạc nội mạc tử cung trước hay làm IVF trước?

Việc phẫu thuật lạc nội mạc tử cung hay làm IVF trước cần được quyết định dựa trên tuổi, dự trữ buồng trứng, mức độ tổn thương, triệu chứng và mục tiêu sinh sản của từng người. Không phải tất cả phụ nữ mắc bệnh đều cần phẫu thuật trước IVF. Bác sĩ sẽ cân nhắc lợi ích xử lý tổn thương với nguy cơ suy giảm chức năng buồng trứng sau mổ để lựa chọn hướng điều trị phù hợp. 

1. Rủi ro giảm dự trữ buồng trứng nếu phẫu thuật trước

Phẫu thuật bóc u lạc nội mạc buồng trứng có thể làm tổn thương một phần mô buồng trứng lành nằm sát thành nang. Quá trình bóc tách và cầm máu cũng có thể ảnh hưởng đến các nang noãn còn lại, khiến chỉ số AMH và số nang noãn thứ cấp (AFC) giảm sau phẫu thuật. (3)

Nguy cơ này đáng lưu ý hơn ở phụ nữ lớn tuổi, dự trữ buồng trứng thấp, có u lạc nội mạc hai bên hoặc từng phẫu thuật buồng trứng. Vì vậy, phẫu thuật trước IVF thường được cân nhắc thận trọng và không thực hiện thường quy nếu chưa có chỉ định rõ ràng.

2. Các trường hợp bác sĩ chỉ định bắt buộc mổ trước

Phẫu thuật trước IVF có thể được cân nhắc khi khối u gây đau nhiều, ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống hoặc cản trở việc tiếp cận nang noãn khi chọc hút trứng.

Bác sĩ cũng có thể chỉ định phẫu thuật khi khối u có đặc điểm bất thường cần loại trừ ác tính hoặc ảnh hưởng đến các cơ quan vùng chậu. Với u kích thước lớn, khoảng 4 - 5cm trở lên, quyết định phẫu thuật còn phụ thuộc vào vị trí u, triệu chứng và khả năng chọc hút noãn; đây không phải ngưỡng bắt buộc cho mọi trường hợp.

Phẫu thuật trước IVF có thể được chỉ định khi khối u gây đau nhiều, cản trở chọc hút noãn, nghi ngờ ác tính hoặc ảnh hưởng đến cơ quan vùng chậu

3. Chiến lược gom phôi trước khi mổ

Ở phụ nữ vừa có chỉ định phẫu thuật vừa có nhu cầu sinh con, bác sĩ có thể cân nhắc kích thích buồng trứng, lấy noãn, tạo phôi và trữ đông trước khi mổ. Cách tiếp cận này giúp chủ động lưu trữ phôi trước khi buồng trứng có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi phẫu thuật.

Sau khi điều trị tổn thương và sức khỏe ổn định, người bệnh có thể được chuẩn bị niêm mạc tử cung để rã đông và chuyển phôi. Tùy tuổi, AMH, AFC và kế hoạch sinh sản, một số trường hợp cũng có thể được tư vấn trữ đông noãn thay vì tạo phôi trước phẫu thuật.

Điểm khác biệt trong phác đồ tiến hành IVF khi bị lạc nội mạc tử cung

IVF ở người mắc lạc nội mạc tử cung vẫn gồm các bước cơ bản như kích thích buồng trứng, chọc hút noãn, tạo phôi và chuyển phôi. Điểm khác biệt là phác đồ cần được cá thể hóa hơn theo dự trữ buồng trứng, vị trí tổn thương và mức độ dính vùng chậu. 

1. Cá thể hóa phác đồ kích thích buồng trứng

Bác sĩ lựa chọn phác đồ dựa trên tuổi, AMH, AFC, tiền sử phẫu thuật và khả năng đáp ứng với thuốc. Hiện chưa có một phác đồ kích thích buồng trứng tối ưu cho tất cả người mắc lạc nội mạc tử cung; cả GnRH agonist và antagonist đều có thể được sử dụng tùy từng trường hợp. Mục tiêu là thu được số noãn phù hợp mà vẫn hạn chế ảnh hưởng đến buồng trứng. 

2. Kỹ thuật chọc hút trứng đòi hỏi kinh nghiệm cao

Lạc nội mạc tử cung có thể gây dính vùng chậu và làm thay đổi vị trí buồng trứng, khiến việc chọc hút noãn khó hơn. Nếu có u lạc nội mạc buồng trứng, bác sĩ cần lựa chọn đường chọc phù hợp và tránh xuyên qua khối u khi có thể nhằm giảm nguy cơ nhiễm trùng hoặc áp xe buồng trứng. 

3. Chuẩn bị niêm mạc và lựa chọn thời điểm chuyển phôi

Phôi có thể được chuyển tươi hoặc trữ đông để chuyển ở chu kỳ sau, tùy đáp ứng kích thích buồng trứng, tình trạng nội mạc và kế hoạch điều trị. Một số trường hợp có thể được chỉ định chuyển phôi đông lạnh hoặc điều trị nội tiết trước chuyển phôi, nhưng đây không phải lựa chọn bắt buộc cho mọi bệnh nhân. Thời điểm chuyển phôi và cách chuẩn bị niêm mạc cần được cá thể hóa. 

Phác đồ IVF ở người bị lạc nội mạc tử cung cần được cá thể hóa theo dự trữ buồng trứng, vị trí tổn thương và mức độ dính vùng chậu

Hướng dẫn chăm sóc cho bệnh nhân lạc nội mạc chuẩn bị làm IVF

Trước khi làm IVF, người mắc lạc nội mạc tử cung nên duy trì lối sống lành mạnh và tuân thủ phác đồ điều trị để chuẩn bị tốt cho chu kỳ hỗ trợ sinh sản. 

1. Chế độ dinh dưỡng kháng viêm

Người bệnh nên ưu tiên thực phẩm giàu omega-3 như cá hồi, cá thu, hạt chia; rau lá xanh, trái cây tươi, quả mọng, ngũ cốc nguyên hạt và dầu ô liu. Đây là những nguồn cung cấp chất béo không bão hòa, vitamin và chất chống oxy hóa có lợi cho sức khỏe tổng thể và sinh sản.

Đồng thời, nên hạn chế đường tinh luyện, thực phẩm siêu chế biến, nhiều chất béo bão hòa và không nên tiêu thụ quá nhiều thịt đỏ. Người chuẩn bị mang thai cần tránh thuốc lá, rượu bia và các chất kích thích có thể ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe sinh sản.

2. Bổ sung dưỡng chất hỗ trợ chất lượng nang noãn

Lạc nội mạc tử cung có liên quan đến tình trạng viêm và stress oxy hóa, có thể ảnh hưởng đến môi trường phát triển của noãn. Vì vậy, việc bảo đảm đủ vi chất trước IVF là cần thiết, nhưng không nên tự sử dụng các sản phẩm được quảng cáo là “tăng chất lượng trứng”.

Acid folic thường được khuyến nghị trong giai đoạn chuẩn bị mang thai. Vitamin D có thể được bổ sung khi thiếu hoặc theo chỉ định. Coenzyme Q10 (CoQ10) đang được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ chức năng tế bào noãn ở một số nhóm phụ nữ. Trong khi đó, DHEA có tác động nội tiết và chỉ nên dùng khi bác sĩ chỉ định. Myo-inositol cũng không phải lựa chọn bắt buộc cho mọi bệnh nhân lạc nội mạc tử cung.

Một số dưỡng chất có thể hỗ trợ sức khỏe noãn trước IVF, nhưng cần bổ sung theo chỉ định của bác sĩ

3. Vận động thể chất

Người bệnh có thể duy trì các hoạt động vừa sức như đi bộ, bơi hoặc yoga nếu không làm tăng đau vùng chậu. Vận động thường xuyên hỗ trợ thể lực, chất lượng giấc ngủ và sức khỏe tinh thần trong quá trình chuẩn bị IVF.

Khi bước vào giai đoạn kích thích buồng trứng, nhiều nang noãn cùng phát triển khiến buồng trứng tăng kích thước. Vì vậy, người bệnh nên hạn chế vận động cường độ cao, động tác xoắn mạnh hoặc các bài tập gây khó chịu và tuân theo hướng dẫn của bác sĩ. 

4. Quản lý căng thẳng

Điều trị lạc nội mạc tử cung và IVF có thể gây áp lực tâm lý kéo dài. Người bệnh nên ngủ đủ khoảng 7 - 9 giờ mỗi đêm, duy trì sinh hoạt điều độ và áp dụng các biện pháp thư giãn như hít thở sâu, thiền hoặc vận động nhẹ.

Stress có thể liên quan đến những thay đổi của hệ thần kinh - nội tiết, nhưng chưa có đủ bằng chứng để khẳng định căng thẳng trực tiếp làm bệnh tiến triển hoặc khiến IVF thất bại. Do đó, mục tiêu là duy trì tinh thần ổn định và giảm áp lực trong suốt quá trình điều trị.

Để đặt lịch khám và tư vấn tại Trung tâm IVF Việt Mỹ, khách hàng có thể liên hệ hotline 1800 0027 hoặc đến trực tiếp 655 - 657 - 659 Lạc Long Quân, Phường Bảy Hiền, TP.HCM để được hỗ trợ.

Như vậy, đối với thắc mắc lạc nội mạc tử cung có làm IVF được không, phụ nữ mắc bệnh vẫn có thể thực hiện IVF để tăng cơ hội mang thai. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tuổi, dự trữ buồng trứng, mức độ tổn thương và tiền sử can thiệp trước đó. Vì vậy, người bệnh nên được đánh giá sớm để lựa chọn thời điểm làm IVF, xác định có cần phẫu thuật trước hay không và xây dựng phác đồ phù hợp với tình trạng sinh sản.