Tuổi kết hôn ngày càng tăng, bài toán sinh con của người trẻ

Tuổi kết hôn ngày càng tăng, nhất là tại các đô thị, trong khi khả năng sinh sản lại thay đổi theo thời gian. Với những người trẻ lựa chọn kết hôn và sinh con muộn, khám sức khỏe tiền hôn nhân, hiểu rõ tình trạng sinh sản của cả hai và chủ động kế hoạch làm cha mẹ có thể giúp họ có thêm thông tin trước những quyết định quan trọng.

Hiếm muộn không chỉ là câu chuyện của những cặp vợ chồng đã kết hôn nhiều năm nhưng chưa có con. Đây còn là vấn đề sức khỏe cần được nhận diện và chuẩn bị từ trước, nhất là khi ngày càng nhiều người trẻ lựa chọn kết hôn và sinh con muộn.

Mục lục

• Khi tuổi sinh sản không đi cùng tuổi đời
• Biết sớm để chủ động

Khi tuổi sinh sản không đi cùng tuổi đời

Theo Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024, tuổi kết hôn trung bình lần đầu của người Việt Nam là 27,3 tuổi, tăng 2,1 năm so với năm 2019. Tại khu vực thành thị, con số này là 28,5 tuổi, cao hơn khu vực nông thôn 2 năm. Kết hôn muộn cũng đồng nghĩa không ít người bắt đầu kế hoạch sinh con ở độ tuổi cao hơn.

ThS.BS Nguyễn Quốc Anh - Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sinh sản và Nam học Việt Mỹ, Bệnh viện Đa khoa Việt Mỹ (phường Bảy Hiền, TP. Hồ Chí Minh), nhận định tuổi đời không hoàn toàn đi cùng tuổi sinh sản. Một người ở tuổi 35-40 có thể vẫn khỏe mạnh, công việc ổn định và cảm thấy mình còn trẻ, nhưng khả năng sinh sản, đặc biệt ở phụ nữ, đã có những thay đổi đáng kể.

Ở phụ nữ, số lượng noãn được hình thành từ trước khi sinh và giảm dần theo thời gian. Khi tuổi tăng, cả số lượng và chất lượng noãn đều có xu hướng suy giảm, kéo theo khả năng có thai tự nhiên giảm và nguy cơ sảy thai, bất thường nhiễm sắc thể của phôi tăng. Các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản có thể giúp điều trị nhiều nguyên nhân gây hiếm muộn nhưng không thể đảo ngược quá trình lão hóa của noãn.

Với nam giới, sự suy giảm khả năng sinh sản diễn ra khác với nữ giới và không có một mốc giảm nhanh tương tự. Tuy nhiên, tuổi càng cao, một số thông số tinh trùng có thể thay đổi, tổn thương DNA tinh trùng có thể tăng và thời gian để có thai cũng có thể kéo dài hơn.

“Trì hoãn sinh con là lựa chọn của mỗi người, mỗi gia đình. Nhưng nếu đã có kế hoạch trì hoãn thì nên hiểu trước khả năng sinh sản của mình, thay vì đến lúc muốn có con mới bắt đầu quan tâm” - BS Quốc Anh nói.

Thăm khám, siêu âm, … là một trong những bước quan trọng để đánh giá chức năng sinh sản ở nữ giới

Theo ThS.BS Nguyễn Quốc Anh, khám sức khỏe tiền hôn nhân là bước đánh giá sức khỏe của hai người trước khi bước vào hôn nhân và chuẩn bị cho kế hoạch làm cha mẹ. Bác sĩ cần khai thác tiền sử bệnh của bản thân và gia đình, bệnh lý di truyền, bệnh truyền nhiễm có thể ảnh hưởng đến thai kỳ, tình trạng tiêm chủng, bệnh mạn tính và thuốc đang sử dụng.

Về sức khỏe sinh sản, nữ giới cần được quan tâm đến chu kỳ kinh, tiền sử thai sản, bệnh phụ khoa và khám, siêu âm khi có chỉ định. Nam giới cần khai thác tiền sử bệnh lý cơ quan sinh dục, bệnh lý tinh hoàn, quai bị, chấn thương, phẫu thuật hoặc những thuốc có khả năng ảnh hưởng chức năng sinh sản. Tuy nhiên, không phải ai cũng cần thực hiện tất cả xét nghiệm chuyên sâu mà cần được bác sĩ chỉ định dựa trên tuổi, tiền sử và kế hoạch sinh con. 

BS Quốc Anh cũng nhấn mạnh, điều quan trọng không chỉ phụ nữ cần quan tâm đến sức khỏe sinh sản. Trong thực tế điều trị, có trường hợp người vợ đi khám nhiều lần nhưng người chồng chưa từng làm tinh dịch đồ, thậm chí chưa khám nam khoa. Trong khi đó, nguyên nhân hiếm muộn có thể đến từ nữ giới, nam giới, cả hai hoặc không xác định được nguyên nhân.

Ở nữ giới có thể gặp rối loạn phóng noãn, bệnh lý vòi trứng, lạc nội mạc tử cung hoặc suy giảm dự trữ buồng trứng. Còn đối với nam giới có thể liên quan đến chất lượng tinh trùng, giãn tĩnh mạch thừng tinh, rối loạn nội tiết hoặc suy giảm chức năng tinh hoàn. Bên cạnh đó, hút thuốc lá, rượu bia quá mức, béo phì và một số yếu tố môi trường cũng có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản.

Việc chủ động đánh giá sức khỏe sinh sản càng có ý nghĩa khi hiếm muộn vẫn là vấn đề đáng lưu ý. Theo Bộ Y tế, nghiên cứu trên hơn 14.000 cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh sản tại 8 tỉnh, thành ghi nhận tỷ lệ vô sinh khoảng 7,7%, tương đương 700.000-1 triệu cặp vợ chồng.

Biết sớm để chủ động

BS Quốc Anh cho rằng, với những người dự định sinh con sau 35 tuổi, đặc biệt khi kế hoạch có thể kéo dài đến gần 40 tuổi hoặc hơn, việc được tư vấn sớm về khả năng sinh sản có thể giúp họ có thêm thông tin để cân nhắc. Ở phụ nữ, bác sĩ có thể dựa vào tuổi, chu kỳ kinh, tiền sử sản phụ khoa, siêu âm buồng trứng, đếm nang thứ cấp và trong trường hợp phù hợp có thể xét nghiệm AMH để hỗ trợ đánh giá dự trữ buồng trứng. Tốc độ suy giảm dự trữ buồng trứng ở mỗi người không giống nhau.

“Tuổi của noãn chính là tuổi của người phụ nữ. Hiện nay chưa có thuốc hay kỹ thuật nào có thể biến một noãn ở tuổi 40 trở lại chất lượng như noãn ở tuổi 30” - BS Quốc Anh thông tin.

Tuy nhiên, tư vấn sớm không đồng nghĩa với việc phải điều trị hay trữ noãn ngay. Trữ đông noãn là một trong những lựa chọn để bảo tồn khả năng sinh sản khi người phụ nữ chưa có kế hoạch mang thai, nhưng chỉ giúp bảo tồn cơ hội có con trong tương lai, không phải sự bảo đảm chắc chắn sẽ có con.

Các cặp đôi nên chủ động thăm khám tiền hôn nhân để chuẩn bị kế hoạch làm cha mẹ trong tương lai

Mới đây, Luật Dân số số 113/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1-7-2026 quy định dự phòng vô sinh thực hiện theo pháp luật về phòng bệnh; điều trị vô sinh thực hiện theo pháp luật về phòng bệnh, khám bệnh, chữa bệnh và bảo hiểm y tế. Đây là cơ sở để tiếp tục cụ thể hóa các chính sách liên quan đến hỗ trợ dự phòng và điều trị vô sinh.

Theo BS Quốc Anh, nếu chính sách được cụ thể hóa theo hướng hỗ trợ một số khâu trong khám và điều trị hiếm muộn, người bệnh có thể giảm bớt gánh nặng chi phí và tiếp cận điều trị sớm hơn.

“Đừng đợi đến khi muốn có con mới bắt đầu quan tâm đến khả năng sinh sản. Có thể lựa chọn thời điểm làm cha mẹ, nhưng nên lựa chọn khi mình đã hiểu sức khỏe sinh sản của chính mình” - BS Quốc Anh (Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sinh sản và Nam học Việt Mỹ, Bệnh viện Đa khoa Việt Mỹ) nhắn nhủ.