Nội soi siêu âm đường tiêu hóa trên là kỹ thuật kết hợp giữa nội soi và siêu âm hiện đại, hỗ trợ bác sĩ quan sát chi tiết thành ống tiêu hóa và các cơ quan lân cận như tụy, gan mật hay hạch ổ bụng. Phương pháp này đóng vai trò trong phát hiện sớm bệnh lý tiêu hóa, đặc biệt là các tổn thương khó nhận biết bằng kỹ thuật thông thường. Vậy đối tượng nào được chỉ định nội soi siêu âm đường tiêu hoá trên? Quy trình thực hiện như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết sau đây.
Giới thiệu chung về nội soi siêu âm (EUS)
Nội soi siêu âm (EUS - Endoscopic Ultrasound) là kỹ thuật kết hợp giữa nội soi ống mềm và siêu âm, sử dụng đầu dò siêu âm gắn ở đầu ống nội soi để quan sát từ bên trong lòng ống tiêu hóa. Đây là phương pháp giúp bác sĩ khảo sát bề mặt niêm mạc, đánh giá được những cấu trúc nằm sâu bên dưới thành ống tiêu hóa.
1. Cơ chế thực hiện nội soi siêu âm
Trong quá trình thực hiện, đầu dò siêu âm được đưa vào thông qua đường nội soi và áp sát với khu vực tổn thương cần thăm dò tại thực quản, dạ dày hoặc tá tràng. Nhờ khoảng cách tiếp cận gần với vùng khảo sát, hình ảnh thu được có độ chi tiết cao, hỗ trợ đánh giá chính xác các bất thường bên trong đường tiêu hóa.
2. Ưu điểm của nội soi siêu âm
- Giúp bác sĩ “nhìn sâu hơn” qua các lớp thành ống tiêu hóa, quan sát các cơ quan lân cận như tụy, đường mật, hạch, gan và lách – những vị trí mà nội soi tiêu hóa thông thường khó hoặc không thể đánh giá đầy đủ.
- Độ phân giải hình ảnh vượt trội, mang lại hiệu quả trong đánh giá mức độ xâm lấn của khối u.
- Kỹ thuật này cho khả năng đánh giá mức độ xâm lấn tại chỗ chính xác hơn so với chụp CT hoặc MRI trong một số trường hợp, đặc biệt đối với các tổn thương đường tiêu hóa và tụy mật, từ đó ỗ trợ bác sĩ xây dựng hướng chẩn đoán và điều trị phù hợp cho người bệnh.
Mục đích thực hiện nội soi siêu âm đường tiêu hóa trên
Nội soi siêu âm (EUS) được ứng dụng rộng rãi trong chẩn đoán, đánh giá và hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý đường tiêu hóa cũng như tụy mật nhờ khả năng cung cấp hình ảnh chi tiết về thành ống tiêu hóa và các cơ quan lân cận.
1. Chẩn đoán và đánh giá tổn thương
- Xác định các bất thường nằm dưới niêm mạc đường tiêu hóa như khối u, polyp hoặc các tổn thương bất thường khác.
- Phân biệt tổn thương xuất phát từ thành ống tiêu hóa hay do các cơ quan bên ngoài chèn ép vào.
- Đánh giá độ dày nếp niêm mạc dạ dày và hỗ trợ chẩn đoán giãn tĩnh mạch thực quản, giãn tĩnh mạch dạ dày.
2. Tầm soát và phân chia giai đoạn ung thư
- Đánh giá mức độ xâm lấn của khối u thực quản, dạ dày, tá tràng thông qua từng lớp thành ống tiêu hóa.
- Phát hiện tình trạng di căn đến các hạch lân cận hoặc hạch trung thất.
- Hỗ trợ phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm khi tổn thương còn khu trú tại lớp niêm mạc, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và tiên lượng bệnh.
3. Khảo sát bệnh lý tụy – mật
- Phát hiện u tụy, sỏi ống mật chủ, giun trong đường mật hoặc viêm tụy mạn.
- Đánh giá các bất thường tại tụy và hệ thống đường mật với độ chi tiết cao, hỗ trợ chẩn đoán chính xác hơn.
4. Can thiệp điều trị và thực hiện thủ thuật
- Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn siêu âm (EUS-FNA) nhằm lấy mẫu mô hoặc tế bào phục vụ chẩn đoán.
- Dẫn lưu nang giả tụy hoặc dẫn lưu đường mật – tụy vào dạ dày trong các trường hợp phù hợp.
- Phá hủy đám rối thần kinh tạng nhằm hỗ trợ giảm đau cho người bệnh ung thư.
Đối tượng chỉ định và chống chỉ định nội soi siêu âm (EUS)
Nội soi siêu âm (EUS) được chỉ định trong nhiều trường hợp nhằm hỗ trợ chẩn đoán, đánh giá tổn thương và can thiệp điều trị. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và cân nhắc chỉ định phù hợp.
1. Đối tượng được chỉ định nội soi siêu âm
- Trường hợp nghi ngờ ung thư đường tiêu hóa cần đánh giá tổn thương và mức độ xâm lấn của khối u.
- Người bệnh có tổn thương dưới niêm mạc đường tiêu hóa cần xác định đặc điểm bất thường.
- Người bệnh mắc hoặc nghi ngờ bệnh lý tụy – mật cần khảo sát chuyên sâu.
- Các trường hợp có hạch ổ bụng chưa rõ nguyên nhân cần được đánh giá thêm.
- Người bệnh cần thực hiện các thủ thuật can thiệp chuyên sâu dưới hướng dẫn nội soi siêu âm.
2. Đối tượng chống chỉ định tuyệt đối nội soi siêu âm
- Người mắc bệnh lý thực quản có nguy cơ gây thủng, điển hình như hẹp thực quản do hóa chất.
- Người bị phình tách động mạch chủ.
- Người gặp tình trạng suy tim nặng hoặc suy hô hấp nặng.
- Người bị nhồi máu cơ tim cấp.
- Người lên cơn tăng huyết áp chưa được kiểm soát.
3. Đối tượng chống chỉ định tương đối nội soi siêu âm
- Người quá lớn tuổi, thể trạng suy nhược hoặc rối loạn đông máu nặng.
- Bệnh nhân tâm thần không hợp tác trong quá trình thực hiện thủ thuật.
- Người gặp tình trạng ho nhiều hoặc gù, vẹo cột sống gây khó khăn cho quá trình nội soi.
Quy trình thực hiện nội soi siêu âm đường tiêu hóa trên
Để đảm bảo quá trình nội soi diễn ra an toàn và mang lại hiệu quả chẩn đoán tối ưu, người bệnh cần tuân thủ các hướng dẫn chuẩn bị trước thủ thuật, phối hợp với nhân viên y tế trong suốt quá trình thực hiện.
1. Chuẩn bị trước khi nội soi siêu âm
- Người bệnh: Cần tuân thủ các hướng dẫn sau:
- Nhịn ăn ít nhất từ 6 – 8 giờ trước khi thực hiện thủ thuật nhằm đảm bảo hình ảnh quan sát rõ ràng và hạn chế nguy cơ hít sặc.
- Trước khi nội soi, người bệnh sẽ được giải thích quy trình và ký cam kết đồng ý thực hiện thủ thuật.
- Thuốc: Tuỳ theo từng trường bác sĩ có thể yêu cầu:
- Chỉ định người bệnh sử dụng thuốc chống tạo bọt (Simethicone) khoảng 30 phút trước nội soi nhằm giảm bọt khí trong đường tiêu hóa, giúp cải thiện chất lượng hình ảnh.
- Người bệnh sẽ được khám tiền mê để đánh giá tình trạng sức khỏe trước khi tiến hành gây mê hoặc tiền mê.
- Dụng cụ: Đảm bảo chuẩn bị đầy đủ dụng cụ cần thiết cho quá trình nội soi. Hệ thống nội soi siêu âm bao gồm:
- Máy siêu âm nội soi chuyên dụng
- Các thiết bị theo dõi như màn hình theo dõi mạch, huyết áp và SpO2 nhằm đảm bảo an toàn trong suốt quá trình thực hiện.
2. Trong khi thực hiện nội soi
Quá trình thực hiện nội soi sẽ được thực hiện đảm bảo đầy đủ các bước như:
- Tư thế người bệnh: Người bệnh thường nằm nghiêng bên trái và được đặt ngáng miệng để hỗ trợ quá trình đưa ống nội soi.
- Trạng thái người bệnh: Kỹ thuật tiền mê hoặc gây mê tĩnh mạch thường được áp dụng nhằm giúp người bệnh giảm khó chịu, không đau và giữ cơ thể ổn định trong quá trình nội soi.
- Thời gian nội soi: Thời gian thực hiện thủ thuật thường kéo dài khoảng 25 – 30 phút tùy từng trường hợp.
- Quy trình thực hiện: Bác sĩ đưa ống nội soi đi qua thực quản xuống dạ dày và tá tràng. Đầu dò siêu âm được áp sát vào niêm mạc đường tiêu hóa để khảo sát tổn thương và quan sát các cấu trúc lân cận. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể bơm nước hoặc sử dụng bóng nước ở đầu ống soi nhằm tạo “cửa sổ siêu âm”, giúp hình ảnh thu được rõ nét hơn.
3. Sau khi nội soi siêu âm đường tiêu hóa trên
Sau khi nội soi siêu âm đường tiêu hoá trên, người bệnh cần:
- Người bệnh được nghỉ ngơi tại phòng hồi tỉnh của cơ sở y tế cho đến khi hết tác dụng của thuốc an thần hoặc thuốc mê.
- Theo dõi các triệu chứng có thể xuất hiện sau thủ thuật như đau họng nhẹ hoặc cảm giác đầy bụng. Đây thường là những biểu hiện tạm thời và có xu hướng cải thiện sau thời gian ngắn.
Rủi ro và lưu ý sau thủ thuật nội soi siêu âm đường tiêu hóa trên
Nội soi siêu âm đường tiêu hóa trên là kỹ thuật tương đối an toàn khi được thực hiện đúng chỉ định của bác sĩ và tại cơ sở y tế có chuyên môn. Tuy nhiên, tương tự các thủ thuật y khoa khác, phương pháp này vẫn có một số rủi ro nhất định mà người bệnh cần lưu ý.
1. Biến chứng hiếm gặp khi nội soi siêu âm đường tiêu hoá trên
Kỹ thuật nội soi siêu âm đường tiêu hoá trên có thể xuất hiện một số biến chứng hiếm gặp như:
- Rách hoặc thủng thành ống tiêu hóa - biến chứng hiếm gặp nhưng có thể xảy ra trong một số trường hợp đặc biệt.
- Chảy máu, đặc biệt ở những trường hợp có thực hiện sinh thiết hoặc can thiệp trong quá trình nội soi.
- Phản ứng liên quan đến thuốc tiền mê hoặc thuốc mê như buồn nôn, chóng mặt hoặc các phản ứng không mong muốn khác tùy cơ địa từng người bệnh.
Sinh thiết khi phát hiện bất thường trong quá trình nội soi đường tiêu hóa trên
2. Lưu ý cho người bệnh sau nội soi siêu âm đường tiêu hóa trên
Sau khi nội soi siêu âm đường tiêu hoá trên, người bệnh cần lưu ý:
- Nên có người thân đi cùng và đưa về sau thủ thuật nếu có sử dụng thuốc tiền mê hoặc gây mê.
- Không nên ăn uống ngay cho đến khi cảm giác tê ở vùng họng hoàn toàn hết để hạn chế nguy cơ sặc thức ăn hoặc nước uống.
- Hạn chế sử dụng thực phẩm quá lạnh hoặc quá cay nóng trong thời gian đầu sau nội soi nhằm giảm cảm giác khó chịu tại vùng họng và đường tiêu hóa.
- Chủ động theo dõi tình trạng sức khỏe sau thủ thuật. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau bụng dữ dội, sốt, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, cần thông báo ngay cho bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế để được kiểm tra và xử trí kịp thời.
Nội soi siêu âm đường tiêu hóa trên (EUS) đóng vai trò quan trọng trong phát hiện sớm, đánh giá chính xác tổn thương và hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý tiêu hóa, đặc biệt là các bệnh lý tụy – mật và ung thư đường tiêu hóa. Việc thăm khám sớm khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Để được tư vấn hoặc đặt lịch thăm khám, khách hàng vui lòng liên hệ Bệnh viện Đa khoa Việt Mỹ – 655 - 657 - 659 Lạc Long Quân, P. Bảy Hiền, TP.HCM hoặc Hotline: 1800 0027, đội ngũ nhân viên y tế hỗ trợ tận tâm và nhanh chóng.
Điều quan trọng khi thực hiện nội soi siêu âm đường tiêu hóa trên là lựa chọn cơ sở y tế uy tín, có đội ngũ bác sĩ chuyên môn giàu kinh nghiệm và sự hỗ trợ của thiết bị, công nghệ nội soi hiện đại.
