Tiêm thuốc kích trứng là một phần quan trọng trong nhiều phác đồ hỗ trợ sinh sản, đặc biệt là thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) và một số chu kỳ IUI. Thuốc giúp kích thích buồng trứng phát triển nang noãn theo mục tiêu điều trị nhưng cần được sử dụng đúng thuốc, đúng liều và đúng lịch bác sĩ chỉ định. Trong nhiều trường hợp, người bệnh có thể tự dùng thuốc tại nhà sau khi đã được nhân viên y tế hướng dẫn trực tiếp. Cùng Bệnh viện Đa khoa Việt Mỹ tìm hiểu cách tiêm thuốc kích trứng IVF an toàn tại nhà ngay sau đây.
Mục lục
- Tự tiêm thuốc kích trứng tại nhà được không?
- Hướng dẫn cách tiêm thuốc kích trứng đúng kỹ thuật tại nhà
- Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và vệ sinh tay
- Bước 2: Kiểm tra và chuẩn bị thuốc
- Bước 3: Xác định và sát khuẩn vị trí tiêm trên bụng
- Bước 4: Thực hiện kỹ thuật tiêm dưới da
- Bước 5: Rút kim và xử lý kim sau tiêm
- Bước 6: Bảo quản thuốc sau tiêm
- Lưu ý đối với thuốc tiêm bắp
- Trường hợp nào cần đến bệnh viện tiêm?
- Những lưu ý quan trọng khi tự tiêm thuốc kích trứng tại nhà
Tự tiêm thuốc kích trứng tại nhà được không?
Người bệnh hoàn toàn có thể tự tiêm thuốc kích trứng tại nhà nếu đã được bác sĩ chỉ định và điều dưỡng hướng dẫn thực hành trực tiếp tại bệnh viện trước đó.
Nhiều người cảm thấy lo lắng hoặc sợ đau khi phải tự tiêm thuốc mỗi ngày. Tuy nhiên, nhiều thuốc kích trứng hiện nay được thiết kế dưới dạng bút tiêm định liều tiện dụng, tương tự bút tiêm insulin. Kim tiêm nhỏ và ngắn, thuốc được đưa vào lớp mô dưới da nên thường chỉ gây cảm giác châm nhẹ trong thời gian ngắn. Sau khi được nhân viên y tế hướng dẫn cách chuẩn bị thuốc, chỉnh liều và thao tác đúng kỹ thuật, người bệnh thường có thể tự thực hiện tại nhà tương đối thuận tiện. (1)
Điều quan trọng là không tự tiêm khi chưa được hướng dẫn, không chắc chắn về liều dùng hoặc cách sử dụng bút tiêm. Trong những trường hợp này, người bệnh nên liên hệ bác sĩ hoặc điều dưỡng để được hỗ trợ, tránh dùng sai thuốc hoặc sai liều.
Người bệnh có thể tự tiêm thuốc kích trứng tại nhà bằng bút tiêm định liều sau khi được nhân viên y tế hướng dẫn kỹ thuật trực tiếp
Hướng dẫn cách tiêm thuốc kích trứng đúng kỹ thuật tại nhà
Người bệnh chỉ nên tự tiêm thuốc kích trứng tại nhà sau khi đã được bác sĩ hoặc điều dưỡng hướng dẫn trực tiếp với đúng loại thuốc và thiết bị đang sử dụng. Các bước dưới đây chủ yếu áp dụng cho kỹ thuật tiêm dưới da. Đối với thuốc tiêm bắp, vị trí và cách thực hiện có sự khác biệt, cần tuân thủ hướng dẫn riêng của nhân viên y tế.
Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và vệ sinh tay
Trước khi dùng thuốc, chuẩn bị đầy đủ bút hoặc bơm tiêm theo đơn, kim mới, bông cồn hoặc gạc sạch và hộp đựng vật sắc nhọn chống đâm xuyên. Các dụng cụ nên được đặt trên bề mặt sạch, khô và đủ ánh sáng.
Sau đó, rửa tay kỹ bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất 20 giây hoặc dùng dung dịch sát khuẩn tay nhanh. Để tay khô hoàn toàn trước khi chạm vào thuốc và dụng cụ nhằm hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn. (2)
Bước 2: Kiểm tra và chuẩn bị thuốc
Trước mỗi lần tiêm, cần đối chiếu tên thuốc, liều bác sĩ chỉ định, hạn sử dụng và tình trạng dung dịch. Không sử dụng thuốc nếu dung dịch có biểu hiện bất thường so với hướng dẫn của nhà sản xuất.
Nếu dùng bút tiêm định liều, cài đúng số đơn vị bác sĩ đã kê. Việc kiểm tra dòng thuốc, gắn kim hoặc xử lý bọt khí cần thực hiện theo hướng dẫn riêng của từng thiết bị, vì không phải tất cả bút tiêm IVF đều có cách sử dụng giống nhau.
Kiểm tra kỹ tên thuốc, hạn dùng, tình trạng dung dịch và chỉnh đúng liều chỉ định trước khi tiêm
Bước 3: Xác định và sát khuẩn vị trí tiêm trên bụng
Nhiều thuốc kích trứng được tiêm dưới da ở vùng bụng dưới, nơi có lớp mô mỡ thuận lợi cho việc đưa thuốc vào. Vị trí thường được chọn ở hai bên bụng dưới, cách rốn khoảng 5cm hoặc theo vị trí đã được bác sĩ, điều dưỡng hướng dẫn.
Tránh tiêm vào vùng sát rốn hoặc những vị trí đang sưng đỏ, đau, bầm tím, viêm nhiễm hay có tổn thương da. Người bệnh nên luân phiên vị trí giữa các lần tiêm để giảm kích ứng tại một điểm.
Dùng bông cồn làm sạch vùng da cần tiêm, sau đó chờ cồn khô hoàn toàn trước khi đưa kim vào để hạn chế cảm giác rát.
Bước 4: Thực hiện kỹ thuật tiêm dưới da
Người bệnh ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái. Dùng một tay véo nhẹ nếp da tại vị trí đã sát khuẩn, tay còn lại cầm chắc bút tiêm và đưa kim vào dưới da theo góc đã được điều dưỡng hướng dẫn. Góc đưa kim có thể khác nhau tùy loại kim, thiết bị và độ dày lớp mỡ dưới da.
Ấn nút tiêm từ từ cho đến khi liều hiển thị trở về 0 hoặc toàn bộ liều thuốc đã được bơm. Sau đó, giữ kim tại chỗ trong thời gian được hướng dẫn đối với loại bút đang sử dụng rồi mới rút ra, giúp hạn chế thuốc rò ngược theo đường kim.
Nếu thuốc bị rò rỉ, bút gặp trục trặc hoặc không chắc đã dùng đủ liều, người bệnh không nên tự tiêm thêm để bù mà cần liên hệ bác sĩ hoặc điều dưỡng.
Véo nhẹ nếp da bụng, đâm kim theo góc chỉ định và ấn nút tiêm từ từ đến khi hết liều thuốc
Bước 5: Rút kim và xử lý kim sau tiêm
Rút kim theo đúng hướng đã đưa kim vào. Nếu vị trí tiêm rỉ máu nhẹ, dùng gạc sạch ấn nhẹ trong vài giây. Không day, miết hoặc xoa bóp mạnh vì có thể làm vùng tiêm đau hoặc bầm nhiều hơn.
Sau khi sử dụng, tháo kim khỏi bút tiêm theo hướng dẫn của thiết bị (nếu có) và bỏ ngay vào hộp đựng vật sắc nhọn chống đâm xuyên. Không vứt kim đã dùng trực tiếp vào rác sinh hoạt để tránh nguy cơ gây thương tích cho người khác.
Bước 6: Bảo quản thuốc sau tiêm
Người bệnh cần đậy nắp bút tiêm và bảo quản phần thuốc còn lại theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Một số thuốc cần được giữ trong ngăn mát tủ lạnh ở 2 - 8 độ C, trong khi một số loại sau khi mở có thể bảo quản ở nhiệt độ phòng trong khoảng thời gian nhất định.
Không để thuốc đông đá, tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng hoặc nguồn nhiệt cao. Nếu không chắc thuốc đã được bảo quản đúng điều kiện, người bệnh nên liên hệ bác sĩ, điều dưỡng hoặc dược sĩ trước khi tiếp tục sử dụng.
Lưu ý đối với thuốc tiêm bắp
Một số thuốc sử dụng trong hỗ trợ sinh sản có thể được chỉ định tiêm bắp, tùy loại thuốc và phác đồ điều trị. Khác với tiêm dưới da, thuốc được đưa vào mô cơ nên cần lựa chọn vị trí, kim tiêm và kỹ thuật phù hợp. Người bệnh chỉ nên tự thực hiện khi đã được nhân viên y tế hướng dẫn trực tiếp và xác nhận có thể tiêm đúng kỹ thuật. Nếu chưa nắm rõ thao tác, nên đến cơ sở y tế để được hỗ trợ.
Trường hợp nào cần đến bệnh viện tiêm?
Một số trường hợp người bệnh nên đến bệnh viện hoặc cơ sở hỗ trợ sinh sản để được nhân viên y tế hỗ trợ tiêm thuốc, gồm:
- Người sợ kim tiêm, quá lo lắng hoặc không thể tự thao tác.
- Người được kê thuốc dạng bột pha tiêm hoặc thuốc cần chuẩn bị phức tạp.
- Người có tiền sử phản ứng dị ứng nghiêm trọng hoặc phản vệ với thuốc kích trứng hoặc thành phần của thuốc.
- Người được chỉ định thuốc tiêm bắp nhưng chưa được hướng dẫn kỹ thuật hoặc không thể tự thực hiện an toàn.
- Người được bác sĩ yêu cầu thực hiện mũi trigger tại cơ sở y tế.
- Người không chắc chắn về liều, thời điểm tiêm hoặc cách sử dụng thuốc.
- Người gặp sự cố với bút tiêm, kim tiêm hoặc nghi ngờ đã tiêm sai liều.
Người bệnh nên đến bệnh viện tiêm khi sợ kim tiêm, có tiền sử dị ứng hoặc cần thực hiện mũi kích rụng trứng
Những lưu ý quan trọng khi tự tiêm thuốc kích trứng tại nhà
Trong thời gian dùng thuốc kích thích buồng trứng, người bệnh cần lưu ý một số nguyên tắc quan trọng sau để hạn chế rủi ro trong suốt chu kỳ điều trị:
- Tiêm thuốc đúng giờ: Dùng thuốc vào khung giờ bác sĩ hoặc trung tâm hỗ trợ sinh sản đã hướng dẫn. Không tự ý thay đổi thời điểm sử dụng.
- Liên hệ bác sĩ nếu quên hoặc tiêm trễ: Không có mốc “trễ 2 giờ” áp dụng cho mọi thuốc IVF. Nếu bỏ quên hoặc dùng thuốc muộn, cần liên hệ bác sĩ hoặc điều dưỡng để được hướng dẫn và không tự tiêm gấp đôi liều để bù.
- Luân phiên vị trí tiêm: Thay đổi vị trí giữa các lần tiêm theo hướng dẫn, chẳng hạn luân phiên hai bên bụng, giúp hạn chế đau, đỏ hoặc bầm tại một điểm.
- Vận động phù hợp: Duy trì vận động nhẹ như đi bộ và hạn chế các hoạt động gắng sức, bật nhảy hoặc vận động mạnh vùng bụng khi buồng trứng đang tăng kích thước, đặc biệt nếu bác sĩ đánh giá có nguy cơ quá kích buồng trứng.
- Uống đủ nước: Uống đủ nước theo nhu cầu và hướng dẫn của bác sĩ, không cần cố uống quá nhiều. Nếu khát nhiều nhưng tiểu ít hoặc lượng nước tiểu giảm rõ rệt, cần thông báo cho bác sĩ.
- Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng: Duy trì chế độ ăn cân đối, bổ sung đủ protein từ thịt, cá, trứng, sữa, đậu và các nguồn phù hợp khác. Không nên xem việc tăng lượng protein là biện pháp thay thế cho theo dõi và điều trị hội chứng quá kích buồng trứng.
- Theo dõi triệu chứng bất thường: Liên hệ cơ sở điều trị nếu đau hoặc chướng bụng tăng, buồn nôn, nôn, tiểu ít hoặc tăng cân nhanh. Khó thở, đau ngực hoặc đau bụng dữ dội cần được xử trí y tế kịp thời.
Để được thăm khám, theo dõi nang noãn và tư vấn phác đồ kích thích buồng trứng phù hợp tại Trung tâm Hỗ trợ sinh sản và Nam học, Bệnh viện Đa khoa Việt Mỹ, quý khách hàng có thể liên hệ hotline 1800 0027 hoặc đến trực tiếp địa chỉ 655 - 657 - 659 Lạc Long Quân, Phường Bảy Hiền, TP.HCM để được hỗ trợ.
Tóm lại, tiêm thuốc kích trứng tại nhà có thể thực hiện an toàn khi người bệnh được bác sĩ chỉ định, hướng dẫn đúng kỹ thuật và tuân thủ chặt chẽ liều lượng, thời điểm sử dụng. Trong suốt quá trình điều trị, người bệnh cần theo dõi cơ thể, tái khám đúng lịch và liên hệ cơ sở hỗ trợ sinh sản khi quên thuốc, tiêm sai liều hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường.
