Nhiều cặp vợ chồng băn khoăn làm IVF có cần chụp tử cung vòi trứng không khi phôi được đưa trực tiếp vào buồng tử cung mà không cần đi qua vòi trứng. Trên thực tế, HSG vẫn có giá trị trong việc phát hiện ứ dịch vòi trứng và một số bất thường có thể ảnh hưởng đến quá trình làm tổ của phôi. Cùng Bệnh viện Đa khoa Việt Mỹ tìm hiểu khi nào cần chụp HSG, quy trình thực hiện và những lưu ý quan trọng trước thụ tinh trong ống nghiệm trong bài viết sau.
Mục lục
- Làm IVF có cần chụp tử cung vòi trứng không?
- 1. Đánh giá môi trường làm tổ của phôi (Buồng tử cung)
- 2. Tầm soát và loại trừ ứ dịch vòi trứng
- Các trường hợp chỉ định và có thể không cần chụp HSG trước khi làm IVF
- 1. Khi nào cần chụp tử cung vòi trứng?
- 2. Trường hợp nào có thể bỏ qua xét nghiệm này?
- Quy trình chụp HSG cho người làm IVF diễn ra thế nào?
- 1. Chuẩn bị trước khi thực hiện
- 2. Các bước thực hiện tại phòng X-quang
- 3. Sau khi chụp
- Phương pháp thay thế chụp HSG trong sàng lọc trước IVF
- Cần lưu ý gì khi chụp tử cung vòi trứng trước khi làm IVF?
- Chụp tử cung vòi trứng xong bao lâu thì được chuyển phôi?
Làm IVF có cần chụp tử cung vòi trứng không?
Chụp tử cung vòi trứng (HSG) là phương pháp chẩn đoán hình ảnh giúp đánh giá buồng tử cung và tình trạng vòi trứng trước khi hỗ trợ sinh sản. Tuy nhiên, không phải tất cả người làm IVF đều bắt buộc thực hiện HSG. Bác sĩ thường cân nhắc xét nghiệm này khi cần phát hiện bất thường tử cung, tắc hoặc ứ dịch vòi trứng có thể ảnh hưởng đến quá trình làm tổ và kết quả thụ tinh ống nghiệm.
1. Đánh giá môi trường làm tổ của phôi (Buồng tử cung)
Buồng tử cung là nơi phôi bám và làm tổ sau chuyển phôi. Chụp HSG giúp khảo sát kích thước, hình dạng lòng tử cung và có thể gợi ý một số bất thường như tử cung có vách ngăn, tử cung hai sừng, polyp nội mạc, dính buồng tử cung hoặc u xơ dưới niêm mạc.
Tuy nhiên, HSG có hạn chế trong việc đánh giá chi tiết các tổn thương bên trong buồng tử cung. Nếu phát hiện hình ảnh nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định thêm siêu âm bơm nước buồng tử cung, siêu âm 3D hoặc nội soi buồng tử cung để xác định chính xác và xử lý tổn thương trước chuyển phôi khi cần. (1)
2. Tầm soát và loại trừ ứ dịch vòi trứng
Khi chuẩn bị làm IVF, chụp HSG đặc biệt hữu ích trong việc phát hiện ứ dịch vòi trứng (hydrosalpinx). Mặc dù thụ tinh ống nghiệm không cần vòi trứng thông để trứng gặp tinh trùng, dịch tích tụ trong vòi trứng vẫn có thể trào ngược vào buồng tử cung và ảnh hưởng đến khả năng phôi làm tổ.
Dịch ứ có thể làm thay đổi môi trường nội mạc, cản trở quá trình phôi bám vào nội mạc hoặc ảnh hưởng bất lợi đến sự phát triển ban đầu của phôi. Theo Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ (American Society for Reproductive Medicine - ASRM), tỷ lệ làm tổ, mang thai và sinh con ở phụ nữ có hydrosalpinx có thể thấp hơn khoảng 50% so với người không có tình trạng này.
Nếu phát hiện ứ dịch vòi trứng có khả năng ảnh hưởng đến IVF, bác sĩ có thể cân nhắc cắt vòi trứng hoặc làm tắc đoạn gần của vòi trứng trước khi chuyển phôi. Việc xử lý hydrosalpinx trước IVF có thể giúp cải thiện khả năng làm tổ và kết quả thai kỳ.
Không phải trường hợp IVF nào cũng cần thực hiện chụp HSG, tùy tình trạng và chỉ định của bác sĩ
Các trường hợp chỉ định và có thể không cần chụp HSG trước khi làm IVF
Chụp tử cung vòi trứng không được thực hiện thường quy cho mọi trường hợp hỗ trợ sinh sản. Tùy tiền sử bệnh, kết quả siêu âm và các thăm dò đã có, bác sĩ sẽ cân nhắc HSG khi cần thêm thông tin về buồng tử cung hoặc vòi trứng.
1. Khi nào cần chụp tử cung vòi trứng?
HSG thường được cân nhắc khi bác sĩ cần làm rõ bất thường ở vòi trứng hoặc buồng tử cung trước IVF, gồm:
- Nghi ngờ tắc hoặc ứ dịch vòi trứng: Siêu âm có hình ảnh bất thường hoặc người bệnh từng viêm vùng chậu, thai ngoài tử cung hay phẫu thuật vùng chậu.
- Nghi ngờ bất thường tử cung: Siêu âm gợi ý bất thường hình dạng buồng tử cung và cần khảo sát thêm.
- Vô sinh chưa rõ nguyên nhân: Các đánh giá ban đầu chưa xác định được nguyên nhân và cần kiểm tra tình trạng vòi trứng.
- Chuyển phôi thất bại nhiều lần: HSG có thể được cân nhắc nếu bác sĩ nghi ngờ hydrosalpinx hoặc bệnh lý vòi trứng ảnh hưởng đến quá trình làm tổ.
- Tiền sử sảy thai nhiều lần: Bác sĩ có thể cần đánh giá cấu trúc tử cung, nhưng HSG không phải xét nghiệm bắt buộc và có thể được thay bằng siêu âm 3D, SIS hoặc phương pháp phù hợp hơn.
2. Trường hợp nào có thể bỏ qua xét nghiệm này?
HSG có thể được bỏ qua hoặc trì hoãn khi các thăm dò khác đã cung cấp đủ thông tin hoặc người bệnh có chống chỉ định tại thời điểm thực hiện, chẳng hạn:
- Đã cắt bỏ hoàn toàn hai vòi trứng: Không còn mục tiêu kiểm tra độ thông vòi trứng.
- Đã được đánh giá đầy đủ gần đây: Nội soi ổ bụng có khảo sát vòi trứng hoặc phương pháp khác đã cung cấp đủ thông tin cần thiết.
- Đã khảo sát buồng tử cung bằng phương pháp khác: SIS, siêu âm 3D hoặc nội soi buồng tử cung có thể đủ nếu mục tiêu chủ yếu là đánh giá lòng tử cung.
- Đang viêm vùng chậu hoặc nhiễm trùng đường sinh dục cấp: Người bệnh cần trì hoãn chụp HSG đến khi tình trạng nhiễm trùng được điều trị ổn định.
- Đang mang thai hoặc nghi ngờ mang thai: Không thực hiện HSG vì thủ thuật sử dụng tia X và thuốc cản quang.
HSG có thể được bỏ qua nếu bác sĩ đã có đủ thông tin cần thiết từ các xét nghiệm hoặc thăm dò khác
Quy trình chụp HSG cho người làm IVF diễn ra thế nào?
Quy trình chụp HSG là thủ thuật chẩn đoán hình ảnh ngoại trú, thường mất khoảng 20–30 phút bao gồm cả thời gian chuẩn bị. Người bệnh có thể cảm thấy căng tức hoặc đau nhẹ tùy ngưỡng chịu đau, nhưng thủ thuật được thực hiện theo nguyên tắc vô khuẩn để hạn chế nguy cơ nhiễm trùng.
1. Chuẩn bị trước khi thực hiện
HSG thường được thực hiện sau khi hết kinh và trước thời điểm rụng trứng để hạn chế nguy cơ thực hiện thủ thuật khi đã mang thai. Ngày chụp cụ thể sẽ được bác sĩ sắp xếp dựa trên chu kỳ kinh của từng người.
Trước khi chụp, người bệnh cần thông báo nếu nghi ngờ mang thai, đang có dấu hiệu viêm nhiễm phụ khoa hoặc từng dị ứng với thuốc cản quang. Tùy tình trạng và quy trình của cơ sở y tế, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm dịch âm đạo hoặc các xét nghiệm sàng lọc nhiễm trùng. Người bệnh cũng có thể được hướng dẫn kiêng quan hệ và dùng thuốc giảm đau theo chỉ định trước khi chụp khoảng 30–60 phút.
2. Các bước thực hiện tại phòng X-quang
Quy trình chụp HSG thường gồm các bước chính sau:
- Tư thế chuẩn bị: Người bệnh thay trang phục y tế và nằm trên bàn chụp X-quang ở tư thế tương tự khi khám phụ khoa.
- Đặt mỏ vịt và sát khuẩn: Bác sĩ đặt mỏ vịt vào âm đạo để quan sát cổ tử cung, sau đó vệ sinh vùng thực hiện nhằm hạn chế nguy cơ nhiễm trùng.
- Đưa ống thông: Một ống thông nhỏ, mềm (catheter) được đưa qua cổ tử cung vào buồng tử cung để chuẩn bị bơm thuốc cản quang.
- Bơm thuốc cản quang: Thuốc được bơm từ từ vào buồng tử cung và lan sang hai vòi trứng. Người bệnh có thể cảm thấy hơi tức hoặc quặn nhẹ vùng bụng dưới tương tự đau bụng kinh.
- Chụp X-quang: Máy X-quang ghi lại hình ảnh khi thuốc di chuyển qua tử cung và vòi trứng. Nếu thuốc đi qua vòi trứng và tràn ra khoang phúc mạc, vòi trứng thường được xem là thông; nếu dòng thuốc dừng lại, bác sĩ có thể nghi ngờ vị trí tắc nghẽn.
Quy trình chụp HSG gồm đặt ống thông, bơm thuốc cản quang và chụp X-quang để đánh giá buồng tử cung, vòi trứng
3. Sau khi chụp
Ngay sau khi chụp xong, bác sĩ rút ống thông và mỏ vịt để người bệnh nằm nghỉ ngơi tại chỗ khoảng 15–30 phút trước khi ra về nếu tình trạng ổn định.
Sau thủ thuật, âm đạo có thể ra một ít dịch cản quang kèm máu hồng nhạt hoặc người bệnh có thể đau âm ỉ vùng bụng dưới. Những biểu hiện này thường giảm dần trong vài giờ đến 1–2 ngày. Hầu hết người bệnh có thể trở lại sinh hoạt bình thường vào ngày hôm sau.
Bác sĩ sẽ đọc kết quả HSG để xác định vòi trứng có thông, tắc hoặc ứ dịch hay không, đồng thời ghi nhận những bất thường gợi ý tại buồng tử cung. Kết quả này được kết hợp với siêu âm và các xét nghiệm sinh sản khác để xây dựng hoặc điều chỉnh kế hoạch IVF phù hợp.
Phương pháp thay thế chụp HSG trong sàng lọc trước IVF
Tùy mục tiêu cần đánh giá buồng tử cung hay độ thông vòi trứng, bác sĩ có thể lựa chọn một số phương pháp khác thay cho HSG. Mỗi kỹ thuật có ưu điểm và giới hạn riêng, vì vậy không thể thay thế hoàn toàn cho nhau trong mọi trường hợp.
- Siêu âm bơm nước buồng tử cung (SIS/SHG): Dung dịch nước muối được bơm vào buồng tử cung kết hợp siêu âm ngả âm đạo, giúp quan sát rõ polyp nội mạc, u xơ dưới niêm mạc, dính buồng tử cung và hình dạng lòng tử cung. Phương pháp này không sử dụng tia X và thường ít gây khó chịu, nhưng khả năng đánh giá độ thông của từng vòi trứng còn hạn chế.
- Siêu âm đánh giá vòi trứng có chất tương phản (HyCoSy/HyFoSy): Chất tương phản hoặc bọt được bơm qua cổ tử cung và theo dõi bằng siêu âm khi đi qua vòi trứng. Kỹ thuật này không dùng tia X hoặc thuốc cản quang iod và thường ít đau hơn HSG. Nghiên cứu FOAM cho thấy chiến lược đánh giá bằng HyFoSy cho kết quả điều trị tương đương HSG trong theo dõi phụ nữ hiếm muộn.
- Nội soi buồng tử cung: Một ống nội soi nhỏ được đưa qua cổ tử cung để quan sát trực tiếp bên trong buồng tử cung. Phương pháp này giúp phát hiện chính xác polyp, u xơ dưới niêm mạc hoặc dính buồng tử cung, đồng thời có thể kết hợp xử lý tổn thương ngay khi cần. Tuy nhiên, đây là thủ thuật xâm lấn hơn và không phải phương pháp thường quy để đánh giá độ thông vòi trứng.
>> Xem thêm: Các xét nghiệm khi làm thụ tinh trong ống nghiệm IVF
Siêu âm bơm nước buồng tử cung (SIS/SHG) là phương pháp thay thế HSG phù hợp khi cần đánh giá chi tiết buồng tử cung trước IVF
Cần lưu ý gì khi chụp tử cung vòi trứng trước khi làm IVF?
Để chụp HSG an toàn và hạn chế khó chịu, người bệnh cần thực hiện đúng thời điểm và tuân thủ các hướng dẫn trước, trong và sau thủ thuật.
- Chọn thời điểm phù hợp: HSG thường được thực hiện sau khi hết kinh và trước thời điểm rụng trứng. Ngày chụp cụ thể được bác sĩ sắp xếp theo chu kỳ kinh để hạn chế nguy cơ thực hiện khi đã mang thai.
- Tuân thủ hướng dẫn về quan hệ tình dục: Bác sĩ có thể yêu cầu kiêng quan hệ hoặc sử dụng biện pháp tránh thai từ sau kỳ kinh đến khi chụp HSG nhằm loại trừ khả năng mang thai trong chu kỳ thực hiện thủ thuật.
- Dùng thuốc theo chỉ định: Người bệnh có thể được hướng dẫn dùng thuốc giảm đau khoảng 30–60 phút trước khi chụp để giảm cảm giác đau quặn khi bơm thuốc cản quang. Không nên tự sử dụng thuốc giảm đau, kháng sinh hoặc các thuốc khác khi chưa có chỉ định.
- Thông báo đầy đủ tình trạng sức khỏe: Thông báo cho bác sĩ biết nếu nghi ngờ mang thai, đang có viêm nhiễm phụ khoa, từng phản ứng với thuốc cản quang hoặc có bệnh lý cần lưu ý trước thủ thuật. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ và lựa chọn phương án phù hợp.
- Chuẩn bị sau thủ thuật: Âm đạo có thể ra một ít dịch cản quang hoặc máu nhẹ, kèm đau âm ỉ vùng bụng dưới trong thời gian ngắn. Người bệnh nên mang theo băng vệ sinh và thực hiện hướng dẫn vệ sinh, sinh hoạt cũng như quan hệ tình dục sau HSG theo chỉ định của cơ sở thực hiện.
- Theo dõi dấu hiệu bất thường: Người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế nếu xuất hiện đau bụng dữ dội hoặc tăng dần, sốt, rét run, chảy máu âm đạo nhiều hoặc dịch tiết có mùi bất thường. Đây có thể là dấu hiệu của biến chứng cần được đánh giá sớm.
- Trao đổi trước với bác sĩ: Hiểu rõ các bước thực hiện, mức độ khó chịu có thể gặp và cách chăm sóc sau chụp giúp người bệnh chủ động hơn, giảm lo lắng và phối hợp tốt trong quá trình thực hiện HSG.
Chụp HSG trước IVF cần đúng thời điểm và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ
Chụp tử cung vòi trứng xong bao lâu thì được chuyển phôi?
Sau chụp tử cung vòi trứng, người bệnh có thể chuyển phôi khi buồng tử cung ổn định, không có biến chứng và đáp ứng đủ điều kiện theo phác đồ IVF. Không có một khoảng thời gian chờ cố định áp dụng cho tất cả trường hợp.
Thời điểm chuyển phôi chủ yếu phụ thuộc vào kết quả HSG:
- Kết quả bình thường: Nếu không phát hiện bất thường cần xử lý, bác sĩ có thể tiếp tục chuẩn bị niêm mạc và lên kế hoạch chuyển phôi theo chu kỳ phù hợp.
- Phát hiện ứ dịch vòi trứng: Người bệnh có thể cần cắt vòi trứng hoặc làm tắc đoạn gần vòi trứng trước khi chuyển phôi. Thời gian chờ sau can thiệp được quyết định theo mức độ hồi phục và tình trạng thực tế.
- Phát hiện polyp, dính hoặc bất thường buồng tử cung: Bác sĩ có thể chỉ định nội soi xử lý tổn thương trước. Sau khi niêm mạc hồi phục tốt, người bệnh có thể tiếp tục kế hoạch chuyển phôi theo chỉ định.
Nếu cần được tư vấn thêm về chỉ định chụp HSG, các xét nghiệm trước IVF hoặc quy trình hỗ trợ sinh sản, khách hàng có thể liên hệ Trung tâm Hỗ trợ sinh sản và Nam học, Bệnh viện Đa khoa Việt Mỹ qua hotline 1800 0027 hoặc đến trực tiếp 655 - 657 - 659 Lạc Long Quân, phường Bảy Hiền, TP.HCM để được bác sĩ thăm khám và hướng dẫn.
Làm IVF có cần chụp tử cung vòi trứng không phụ thuộc vào tiền sử bệnh, kết quả siêu âm và mục tiêu đánh giá trước điều trị. HSG đặc biệt hữu ích khi cần khảo sát độ thông vòi trứng, phát hiện ứ dịch vòi trứng hoặc gợi ý một số bất thường buồng tử cung có thể ảnh hưởng đến khả năng làm tổ. Người chuẩn bị IVF nên thực hiện HSG theo chỉ định của bác sĩ và xử lý các bất thường cần thiết trước chuyển phôi để tạo điều kiện thuận lợi cho thai kỳ.
