Tinh trùng dị dạng có thể ảnh hưởng đến khả năng di chuyển, tiếp cận và thụ tinh với noãn, từ đó làm giảm khả năng mang thai tự nhiên. Tình trạng này có thể liên quan đến tuổi của người cha, lối sống và một số vấn đề sức khỏe. Tuy nhiên, bất thường về hình thái tinh trùng không đồng nghĩa nam giới mất hoàn toàn khả năng sinh sản. Vậy tinh trùng dị dạng có làm IVF được không và nếu tỷ lệ dị dạng lên đến 100% thì có còn cơ hội tạo phôi? Cùng Bệnh viện Đa khoa Việt Mỹ tìm hiểu chi tiết trong bài viết sau.
Mục lục
- Tinh trùng dị dạng ảnh hưởng thế nào đến sinh sản?
- Tinh trùng dị dạng có làm IVF được không?
- Các kỹ thuật hỗ trợ IVF cho người có tinh trùng dị dạng
- 1. Kỹ thuật tiêm tinh trùng vào bào tương noãn (ICSI)
- 2. Kỹ thuật chọn lọc tinh trùng độ phóng đại cao (IMSI)
- 3. Kỹ thuật lựa chọn tinh trùng MACS và PICSI
- Tỷ lệ thành công IVF khi tinh trùng bất thường hình thái như thế nào?
- Tinh trùng dị dạng có sinh con bị dị tật không?
Tinh trùng dị dạng ảnh hưởng thế nào đến sinh sản?
Hình thái tinh trùng bất thường là tình trạng tinh trùng có hình dạng hoặc cấu trúc bất thường ở đầu, cổ/phần giữa hoặc đuôi. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến khả năng di chuyển, tiếp cận và thụ tinh với noãn.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) 2021, 4% tinh trùng có hình dạng bình thường được xem là giới hạn tham chiếu dưới về hình thái. Tuy nhiên, đây chỉ là một chỉ số trong tinh dịch đồ và không thể dùng riêng để kết luận nam giới có vô sinh hay không.
Các dạng bất thường hình thái thường gặp gồm:
- Dị dạng đầu: Đầu có thể quá lớn, quá nhỏ, thuôn dài, vô định hình hoặc bất thường vùng cực đầu, từ đó làm giảm khả năng thụ tinh với noãn.
- Dị dạng cổ hoặc phần giữa: Bất thường tại vùng này có thể cản trở khả năng vận động của tinh trùng.
- Dị dạng đuôi: Đuôi ngắn, cong, cuộn hoặc có nhiều đuôi có thể làm giảm khả năng di động tiến tới, khiến tinh trùng khó tiếp cận noãn.
Trong thụ thai tự nhiên, tinh trùng phải di chuyển qua đường sinh dục nữ, tiếp cận và thụ tinh với noãn. Vì vậy, tỷ lệ tinh trùng dị dạng cao, đặc biệt khi đi kèm giảm số lượng hoặc độ di động, có thể làm giảm khả năng mang thai tự nhiên. Tuy nhiên, hình thái tinh trùng không phản ánh đầy đủ khả năng sinh sản; nguy cơ vô sinh thường tăng rõ hơn khi nhiều thông số tinh dịch đồ cùng bất thường.
Tinh trùng dị dạng có làm IVF được không?
Tinh trùng dị dạng vẫn có thể làm IVF, kể cả khi tinh dịch đồ ghi nhận 100% tinh trùng có hình thái bất thường. Khả năng thành công còn phụ thuộc vào số lượng, độ di động của tinh trùng, chất lượng noãn, tuổi người vợ và các yếu tố sinh sản khác.
Trong thụ tinh ống nghiệm, mẫu tinh dịch được xử lý để lựa chọn tinh trùng phù hợp cho quá trình thụ tinh. Nếu bất thường hình thái nghiêm trọng, bác sĩ có thể cân nhắc ICSI - kỹ thuật lựa chọn một tinh trùng sống và tiêm trực tiếp vào bào tương noãn, giúp giảm ảnh hưởng của những hạn chế về khả năng di chuyển, xâm nhập và thụ tinh với noãn.
Ngay cả khi 100% tinh trùng có hình thái bất thường, việc thụ tinh và mang thai vẫn có thể xảy ra. Một nghiên cứu năm 2016 ghi nhận 29,2% trường hợp có 0% tinh trùng đạt hình thái bình thường vẫn đạt được thai kỳ đầu tiên mà không cần IVF. Một nghiên cứu khác về ICSI ở nhóm 0% hình thái bình thường ghi nhận tỷ lệ sinh sống khoảng 38,8%. Tuy nhiên, các số liệu này không thể dùng để dự đoán chính xác khả năng thành công cho từng cặp vợ chồng. (1)
Do đó, kết quả 100% tinh trùng dị dạng không đồng nghĩa IVF sẽ thất bại. Bác sĩ cần đánh giá toàn bộ tinh dịch đồ và tình trạng sinh sản của cả hai vợ chồng trước khi lựa chọn IVF thông thường, ICSI hoặc kỹ thuật hỗ trợ phù hợp.
Tinh trùng dị dạng vẫn có thể làm IVF, kể cả khi tỷ lệ bất thường hình thái cao
Các kỹ thuật hỗ trợ IVF cho người có tinh trùng dị dạng
Tùy mức độ bất thường hình thái, số lượng, độ di động của tinh trùng và tiền sử điều trị, bác sĩ có thể cân nhắc ICSI hoặc một số kỹ thuật hỗ trợ chọn lọc tinh trùng như IMSI, MACS và PICSI.
1. Kỹ thuật tiêm tinh trùng vào bào tương noãn (ICSI)
ICSI là kỹ thuật lựa chọn một tinh trùng sống và tiêm trực tiếp vào bào tương noãn. Với phương pháp này, tinh trùng không cần tự xuyên qua các lớp bao quanh noãn để thực hiện quá trình thụ tinh như trong IVF thông thường.
ICSI thường được cân nhắc khi tinh trùng giảm số lượng, độ di động hoặc có bất thường hình thái rõ, đặc biệt ở những trường hợp từng thụ tinh kém hoặc thất bại trước đó. Tuy nhiên, ICSI không cải thiện chất lượng ADN tinh trùng và không bảo đảm thành công trong mọi trường hợp.
ICSI là kỹ thuật thường được cân nhắc để hỗ trợ thụ tinh khi tinh trùng có bất thường hình thái rõ
2. Kỹ thuật chọn lọc tinh trùng độ phóng đại cao (IMSI)
IMSI sử dụng kính hiển vi có độ phóng đại khoảng 6.000 lần hoặc hơn để quan sát chi tiết hình thái tinh trùng trước khi thực hiện ICSI. Phương pháp này giúp chuyên viên phôi học nhận diện rõ hơn các bất thường nhỏ ở đầu tinh trùng và lựa chọn tinh trùng có hình thái phù hợp hơn.
Hiện chưa có bằng chứng chắc chắn cho thấy IMSI làm tăng tỷ lệ sinh sống so với ICSI thông thường, vì vậy kỹ thuật này chưa được khuyến cáo áp dụng thường quy.
3. Kỹ thuật lựa chọn tinh trùng MACS và PICSI
MACS sử dụng từ trường để hỗ trợ loại bớt tinh trùng có dấu hiệu liên quan đến apoptosis (chết tế bào theo chương trình). Trong khi đó, PICSI lựa chọn tinh trùng dựa trên khả năng gắn với axit hyaluronic, một đặc điểm liên quan đến sự trưởng thành của tinh trùng.
Hai phương pháp này hỗ trợ chọn lọc tinh trùng dựa trên đặc điểm chức năng thay vì chỉ dựa vào hình thái. Bằng chứng về khả năng cải thiện tỷ lệ sinh sống hiện vẫn còn hạn chế, vì vậy có thể được cân nhắc trong một số trường hợp theo chỉ định của bác sĩ.
Tỷ lệ thành công IVF khi tinh trùng bất thường hình thái như thế nào?
Tỷ lệ thành công IVF ở người có tinh trùng bất thường hình thái không chỉ phụ thuộc vào mức độ dị dạng tinh trùng mà còn chịu ảnh hưởng bởi tuổi và chất lượng noãn của người vợ, số lượng và độ di động của tinh trùng, chất lượng phôi và kỹ thuật thụ tinh.
Một nghiên cứu năm 2021 trên 2.202 chu kỳ IVF cho thấy nhóm tinh trùng dị dạng có tỷ lệ phôi chất lượng tốt thấp hơn nhẹ so với nhóm có hình thái bình thường, lần lượt là 57,86% và 59,98%. Tuy nhiên, tỷ lệ thụ tinh, làm tổ và mang thai không khác biệt đáng kể giữa hai nhóm. Tỷ lệ sinh con sau IVF cũng tương đương, ở mức 46,59% so với 47,89%. Kết quả tương tự được ghi nhận ở 2.574 chu kỳ ICSI, với tỷ lệ sinh lần lượt là 48,79% và 45,07%, không có khác biệt có ý nghĩa thống kê.
Nghiên cứu được thực hiện ở phụ nữ dưới 35 tuổi và các nhóm được ghép cặp theo tuổi, AMH cùng một số yếu tố sinh sản khác. Điều này cho thấy khi người vợ còn trẻ và chất lượng noãn tốt, bất thường hình thái tinh trùng đơn thuần có thể không làm giảm đáng kể khả năng thành công của IVF/ICSI.
>> Tìm hiểu: AMH thấp có làm ivf được không?
Vì vậy, hình thái tinh trùng chỉ là một trong nhiều yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị. Bác sĩ cần đánh giá đồng thời tinh dịch đồ và khả năng sinh sản của người vợ để dự đoán cơ hội thành công ở từng trường hợp.
Tinh trùng dị dạng không nhất thiết làm giảm đáng kể tỷ lệ thành công IVF
Tinh trùng dị dạng có sinh con bị dị tật không?
Tinh trùng dị dạng không đồng nghĩa con sinh ra sẽ bị dị tật. Bất thường hình thái chủ yếu là thay đổi về hình dạng hoặc cấu trúc của đầu, cổ/phần giữa và đuôi tinh trùng, trong khi nguy cơ bất thường di truyền ở phôi liên quan đến ADN, nhiễm sắc thể và nhiều yếu tố khác.
Bất thường hình thái và tổn thương ADN tinh trùng là hai vấn đề khác nhau. Phân mảnh ADN phản ánh mức độ tổn thương vật chất di truyền bên trong tinh trùng và không phải lúc nào cũng đi kèm với bất thường hình thái. Mức phân mảnh ADN tinh trùng cao có liên quan đến khả năng sinh sản giảm và nguy cơ sảy thai cao hơn.
Không phải trường hợp tinh trùng dị dạng nào cũng cần xét nghiệm phân mảnh ADN, PGT hoặc NIPT. Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên tiền sử sảy thai, kết quả điều trị hỗ trợ sinh sản, nguy cơ di truyền và tình trạng của cả hai vợ chồng. PGT được thực hiện trên phôi khi có chỉ định, còn NIPT là xét nghiệm sàng lọc một số bất thường nhiễm sắc thể sau khi đã mang thai.
>> Xem thêm: Các xét nghiệm cần thiết trước khi làm IVF
Để được tư vấn và đánh giá khả năng sinh sản, quý khách có thể liên hệ Bệnh viện Đa khoa Việt Mỹ qua tổng đài 1800 0027 hoặc đến trực tiếp 655 - 657 - 659 Lạc Long Quân, Phường Bảy Hiền, TP.HCM để được bác sĩ thăm khám và hướng dẫn.
Tinh trùng dị dạng có làm IVF được không còn phụ thuộc vào mức độ bất thường hình thái, các chỉ số tinh dịch đồ và tình trạng sinh sản của cả hai vợ chồng. Ngay cả khi tỷ lệ tinh trùng dị dạng cao, IVF/ICSI vẫn có thể được cân nhắc nếu lựa chọn được tinh trùng phù hợp để thụ tinh. Nam giới nên thăm khám chuyên khoa và thực hiện tinh dịch đồ để được đánh giá toàn diện trước khi lựa chọn phương pháp hỗ trợ sinh sản.
